MDT versterken met loopbaangesprekken. Hoe doe je dat?

MDT staat voor maatschappelijke diensttijd. Als je meedoet aan MDT, ontdek je je talenten, zet je je vrijwillig in voor anderen en ontmoet je mensen buiten je eigen leefwereld. Je maakt niet alleen jezelf sterker, maar ook de samenleving. Klinkt goed, toch? Maar hoe zorg je ervoor dat deze ervaring echt bijdraagt aan het versterken van zowel de maatschappij als de jongere die meedoet? Judith Klerks en Marinka Kuijpers van Loopbaangroep gingen hierover met elkaar in gesprek.

Waarom is MDT belangrijk voor jongeren?

In de huidige arbeidsmarkt wordt van jongeren veel verwacht. Ze moeten kunnen omgaan met veranderingen en hun eigen koers bepalen. Ze moeten weten wat ze goed kunnen, wat ze nodig hebben om goed samen te werken en hoe ze hun kwaliteiten kunnen inzetten. Bovendien hebben we alle talenten nodig, omdat er te weinig mensen zijn om de vacatures in te vullen. Daarom willen we dat iedereen kan bijdragen. Vanuit maatschappelijk perspectief is dit belangrijk, maar ook voor jongeren zelf. Ze willen zich nuttig voelen en leren hoe ze zichzelf kunnen redden. Dit maakt het belangrijk dat MDT en andere ervaringen jongeren helpen om hun ZQ te ontwikkelen.

Is het ZelfsturingsQuotiënt het nieuwe IQ?

Hun ZQ? Eh, wat? In een column in 2023 vroeg Prof. dr. Marinka Kuijpers zich af of het ZelfsturingsQuotiënt (Agency Quotient in het Engels) het nieuwe IQ is. Dit ZQ, (zelfsturingsQuotiënt) is de mate waarin iemand in staat is om zelf keuzes te maken en zich te ontwikkelen, gebaseerd op persoonlijke waarden. Omdat in Nederland een verschuiving plaatsvindt van kennissamenleving naar zelfsturingssamenleving zou de economische groei minder afhangen van kennis, maar meer van iemands mogelijkheden om zichzelf te ontwikkelen in relatie tot de ontwikkelingen in werk. Om dit te bereiken moeten we ons bezighouden met wie we zijn, welke plaats we innemen en welke keuzemogelijkheden we hebben in een steeds complexer wordende omgeving. Identiteitscrises, keuzestress, uitval uit leer- en werksituaties zijn de nadelige gevolgen hiervan. Voor zelfvertrouwen en zekerheid in een onzekere omgeving is zelfsturing van belang. In de toekomst zal ZQ belangrijker worden dan IQ, omdat het helpt om goed om te gaan met veranderingen en jezelf te ontwikkelen in een steeds complexere wereld. ZQ is een vaardigheid die je kunt verbeteren.

Het gaat niet alleen om hoe slim iemand is, maar hoe goed iemand zich kan aanpassen en verder ontwikkelen in werk en leven.

Hoe zorgt MDT ervoor dat ZQ van jongeren sterker wordt?

MDT biedt jongeren een kans om hun horizon te verbreden, vooral in projecten die gericht zijn op jongeren die extra ondersteuning nodig hebben, zoals MDT-PASTA. Dit is een project waar jongeren die moeite hebben met school of kwetsbaar zijn, MDT kunnen gebruiken als opstapje naar een echte stage. Toch is het niet altijd makkelijk om deze kans volledig te benutten. Jongeren doen wel ervaring op, maar hoe zorgen we ervoor dat ze daar echt sterker van worden?

Hoe leer je nou écht van MDT?

Om sterker te worden van een MDT-ervaring, moeten jongeren leren wat ze ontwikkeld hebben. Wat is er sterker geworden door de ervaring? Hebben ze beter leren samenwerken, zijn ze beter in het aangaan van uitdagingen of hebben ze iets ontdekt over wat wel of niet bij hen past?

Vaak geven ze korte antwoorden zoals “OK” of “leuk”, maar reflecteren helpt hen om dieper over hun ervaring na te denken en te leren. Neurologisch gezien is reflecteren voor jongeren gewoon ingewikkeld. Het is een vaardigheid die je kunt ontwikkelen (als je het tenminste oefent, zoals met alle vaardigheden). Door te oefenen stimuleer je de ontwikkeling van de prefrontale cortex en die heb je nodig bij zelfreflectie en zelfsturing.

Hoe zorg je ervoor dat jongeren echt reflecteren?

De dialoog is belangrijk. Als je met een jongere praat over zijn ervaringen, kun je helpen om dieper na te denken over wat diegene geleerd heeft. Hier volgen enkele tips om de reflectie te bevorderen:

1. Vraag naar betekenisvolle momenten

Emoties helpen bij reflectie. Momenten die sterke gevoelens oproepen, zeggen iets over wie je bent. Vraag dus naar het leukste, moeilijkste of belangrijkste moment van de MDT-ervaring. Stel vragen zoals:

• Wat gebeurde er op dat moment?
• Wie was erbij?
• Wat deed je?
• Hoe voelde je je?

Met dit soort vragen stel je de jongere in staat om zich weer in die situatie in te leven en beter na te denken over de ervaring.

2. Maak het klein

In plaats van te vragen “Hoe was je stage?”, kun je beter vragen naar een specifiek moment, bijvoorbeeld “Wat was het leukste/moeilijkste/belangrijkste wat je vanochtend hebt gedaan?” Dit maakt het makkelijker om dieper in te gaan op de ervaring. Stel vervolgvraagjes zoals:

• Uit welke stappen bestond die activiteit dan? En was er 1 leuker dan de anderen?
• Met wie deed je die activiteit? En hoe heb jij gezorgd
• dat jullie goed samenwerkten?
• Wat had je nog meer willen doen?
• Wie kan je vragen of dat de volgende keer kan?
• Waar ben je nieuwsgierig naar?
• Hoe kun je dat uitzoeken?

Het doel van de dialoog is om 1 kwaliteit of motief naar voren te halen en specifiek te maken. Bijvoorbeeld door te vragen:

• Wat zegt dat over wat je goed kan? En hoe zullen we die kwaliteit noemen?

Of door de jongere te helpen woorden te vinden voor een motief of kwaliteit en deze vragend uit te diepen:

• Dit klinkt alsof ‘iets doen voor een ander’ belangrijk voor je is, klopt dat? (ja)
• Wat is dat ‘iets’? Wat doe je dan?
• En wie is de ander waar je dat graag voor wil doen?
• Hoe zullen we dit opschrijven bij jouw motieven?

Wij onderwijsprofessionals zien vaak veel mooie kwaliteiten in onze leerlingen. De neiging om ze allemaal te benoemen is te logisch, en daar is ook niks mis mee (verzamel die kwaliteiten!) maar het is goed om je te realiseren dat een gezette vervolgstap effectiever is dan een lang gesprek over veel verschillende kwaliteiten. Dus pik er eentje uit en gebruik die om een volgende stap te formuleren.

3. Gebruik MDT om te oefenen met kleine logische keuzes of vervolgstappen

Het mooie aan een MDT of een stage is dat het niet eenmalig is. Jongeren gaan een tijdje meelopen of meedraaien op een werkplek. Ideaal om vervolgstappen te zetten. Dus die kwaliteit die je bij tip twee gevonden hebt, wat kan de jongere daarmee doen de volgende keer? Hoe kan hij/zij die ontwikkelen of verstevigen?

Een voorbeeld:

Een jongere hielp in de keuken van een verzorgingshuis met het maken van soep en kreeg complimenten voor het netjes volgen van de instructies van de werkbegeleider. Deze persoon noemde deze kwaliteit ‘netjes werken’ (met ‘zorgvuldig’ kon diegene niet zoveel). Samen met de docent brainstormde deze jongere over hoe de kwaliteit verder ontwikkeld kon worden, bijvoorbeeld door ook brood te smeren, de soep zelf te maken met hulp, en het serveren aan de cliënten. Ze maakten een stappenplan om dit te oefenen, zodat de jongere het ‘netjes werken’ verder kon verbeteren. Ook kreeg diegene de tip om op te letten wat nog meer goed ging, naast netjes werken.

4. Gebruik het zelfbeeld voor zelfsturing

Het is belangrijk dat de jongere leert wat diegene goed kan en hoe dat verder ontwikkeld kan worden. Frequentere, kortere gesprekken werken beter dan lange gesprekken, en het helpt als de jongere ontdekkingen kan opschrijven, bijvoorbeeld in een portfolio of een LOB-dossier. Zo kan diegene later terugkijken op de voortgang en keuzes maken voor de toekomst.

 Kortom

Door de dialoog te voeren waarin jongeren reflecteren op hun MDT-ervaringen, help je ze hun ZQ te ontwikkelen. Dit maakt het makkelijker voor hen om stappen te zetten, nieuwe mensen te benaderen en te leren wat voor hen werkt in een werkomgeving. Zo bouwen ze niet alleen aan hun zelfvertrouwen, maar ook aan vaardigheden die hen helpen op de arbeidsmarkt.

 

Ben je benieuwd naar de MDTL-PASTA reis voor jongeren? Lees meer hierover op de website. Heb je vragen? Stuur dan een e-mail naar mdt@ecio.nl of neem contact met ons op. We vertellen je er graag meer over.